Viêm gan B lây qua đường nào? Biện pháp phòng ngừa viêm gan B
- Khoa Nguyễn
- 3 thg 8, 2025
- 9 phút đọc
Đã cập nhật: 29 thg 12, 2025
Theo thống kê, hàng triệu người đang sống chung với virus viêm gan B (HBV) mà không hề hay biết, làm tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng và dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như xơ gan, suy gan, ung thư gan. Do đó, nhiều người quan tâm viêm gan B có lây không, viêm gan B lây qua đường nào và làm thế nào để phòng ngừa hiệu quả. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ chế lây truyền của bệnh và các biện pháp phòng ngừa khoa học.
1. Tổng quan về viêm gan B
Viêm gan B là bệnh lý truyền nhiễm do virus viêm gan B (HBV) gây ra và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan. Bệnh có thể diễn tiến ở hai dạng là viêm gan B cấp tính và viêm gan B mạn tính.
Ở giai đoạn cấp tính, một số người có thể tự khỏi nếu hệ miễn dịch đủ mạnh. Tuy nhiên, nếu virus tồn tại trong cơ thể trên 6 tháng, bệnh sẽ chuyển sang giai đoạn mạn tính. Viêm gan B mạn tính thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ cao gây xơ gan, suy gan và ung thư gan nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách.
Điều đáng lo ngại là virus viêm gan B có khả năng tồn tại ở môi trường bên ngoài cơ thể ít nhất 7 ngày, khiến bệnh dễ lây lan. Do đó, việc hiểu rõ bệnh viêm gan B lây qua đường nào và chủ động phòng ngừa chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
2. Viêm gan B lây qua đường nào?
Viêm gan B có lây không và lây qua những con đường nào là mối quan tâm lớn của rất nhiều người. Trên thực tế, viêm gan B là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan rất cao, thậm chí cao hơn gấp 100 lần so với nhiễm virus HIV.
Tuy nhiên, virus này không lây qua các tiếp xúc thông thường như ôm hôn, bắt tay, dùng chung bát đũa hay qua hơi thở. HBV chỉ lây truyền khi máu, tinh dịch hoặc các dịch cơ thể khác của người nhiễm bệnh xâm nhập vào cơ thể người lành. Cụ thể, virus viêm gan B lây qua 3 con đường chính sau đây:
2.1. Lây truyền qua đường máu
Đây là con đường lây nhiễm trực tiếp và dễ dàng nhất của viêm gan B. Virus HBV có thể xâm nhập vào cơ thể khi máu của người nhiễm bệnh tiếp xúc trực tiếp với vết thương hở, niêm mạc hoặc đi thẳng vào máu của người khác. Một số tình huống dễ dẫn đến lây nhiễm qua đường máu bao gồm:
● Dùng chung vật dụng cá nhân: Dùng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng, bấm móng tay... có thể gây ra những vết xước siêu nhỏ, tạo điều kiện cho virus xâm nhập.
● Can thiệp y tế không an toàn: Sử dụng kim tiêm, ống tiêm hoặc các dụng cụ y tế không được tiệt trùng kỹ lưỡng. Đặc biệt là nhóm đối tượng sử dụng ma túy dùng chung kim tiêm.
● Dịch vụ thẩm mỹ, làm đẹp: Xăm mình, xỏ khuyên tai, làm móng hoặc thực hiện các thủ thuật thẩm mỹ tại các cơ sở không đảm bảo điều kiện vô trùng.
● Tiếp xúc trực tiếp với máu: Nhân viên y tế vô tình bị kim đâm hoặc máu của bệnh nhân bắn vào các vùng da đang bị tổn thương, trầy xước.
2.2. Lây truyền từ mẹ sang con
Việt Nam là một trong các quốc gia có tỷ lệ lây nhiễm virus HBV từ mẹ sang con cao. Quá trình lây nhiễm chủ yếu xảy ra trong lúc chuyển dạ và sinh con. Khi thai nhi đi qua ống đẻ, sự tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch âm đạo của người mẹ mang virus khiến trẻ bị nhiễm bệnh.
Trẻ sơ sinh bị nhiễm viêm gan B từ mẹ có nguy cơ rất cao chuyển sang viêm gan B mạn tính, do hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện. Đây cũng là lý do vì sao tiêm vắc xin viêm gan B ngay sau sinh được coi là biện pháp phòng bệnh quan trọng hàng đầu.
2.3. Lây qua đường tình dục
Viêm gan B là một trong những bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục phổ biến. Virus HBV tồn tại trong tinh dịch và dịch âm đạo nên có thể lây truyền cho bạn tình nếu quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ. Nguy cơ này cao hơn ở những người có nhiều bạn tình, quan hệ tình dục đồng giới nam hoặc không sử dụng bao cao su.
Nguy cơ lây truyền viêm gan B qua đường tình dục cao hơn ở những trường hợp:
● Quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su
● Có nhiều bạn tình
● Quan hệ tình dục đồng giới nam
● Một trong hai người đã nhiễm viêm gan B nhưng chưa được phát hiện hoặc chưa tiêm phòng cho bạn tình.
Việc sử dụng bao cao su đúng cách và tiêm vắc xin viêm gan B đầy đủ là hai biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm qua con đường này.
3. Biện pháp phòng ngừa viêm gan B
Viêm gan B là bệnh có khả năng lây truyền cao và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như xơ gan, suy gan, ung thư gan nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Dù vậy, bạn hoàn toàn có thể phòng ngừa viêm gan B bằng cách tiêm phòng đầy đủ và hạn chế tối đa khả năng tiếp xúc với virus HBV bằng cách thay đổi một số thói quen sinh hoạt.
3.1. Tiêm vaccine phòng viêm gan B - "Lá chắn" quan trọng nhất
Tiêm vắc xin viêm gan B là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và an toàn nhất hiện nay. Vắc xin giúp cơ thể tạo kháng thể chống lại virus HBV, từ đó ngăn ngừa nguy cơ nhiễm bệnh.
Trẻ sơ sinh cần được tiêm liều vắc xin viêm gan B đầu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh, sau đó tiêm nhắc lại theo đúng lịch tiêm chủng. Việc tiêm sớm giúp phòng ngừa lây truyền từ mẹ sang con – con đường lây nhiễm nguy hiểm nhất.
Đối với người lớn, những người chưa từng tiêm phòng hoặc chưa có miễn dịch với virus viêm gan B nên chủ động tiêm đủ phác đồ. Trước khi tiêm, có thể thực hiện xét nghiệm để xác định tình trạng nhiễm hoặc miễn dịch nhằm lựa chọn phương án phù hợp.
3.2. Phòng ngừa lây truyền từ mẹ sang con
Phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm viêm gan B ngay từ những lần khám thai đầu tiên. Nếu mẹ dương tính với virus HBV, trẻ sơ sinh cần được tiêm globulin miễn dịch đặc hiệu (HBIG) kết hợp với vắc xin viêm gan B trong vòng 12 giờ sau sinh để đạt hiệu quả phòng ngừa tối ưu. Việc tuân thủ đúng phác đồ này có thể giảm nguy cơ lây nhiễm viêm gan B cho trẻ xuống mức rất thấp.
3.3. Thay đổi lối sống và thói quen sinh hoạt
Virus viêm gan B có khả năng tồn tại ngoài môi trường trong một khoảng thời gian nhất định, do đó nguy cơ lây nhiễm trong sinh hoạt hằng ngày là hoàn toàn có thể xảy ra nếu không chú ý phòng ngừa đúng cách. Để giảm nguy cơ lây nhiễm, bạn nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:
● Không sử dụng chung hoặc cho mượn các vật dụng cá nhân như dao cạo râu, bàn chải đánh răng, bấm móng tay hoặc dụng cụ làm móng, vì các vật dụng này dễ gây trầy xước da và tiếp xúc với máu.
● Quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su đúng cách và duy trì mối quan hệ chung thủy với một bạn tình đã biết rõ tình trạng sức khỏe.
● Lựa chọn cơ sở y tế và thẩm mỹ uy tín khi thực hiện các thủ thuật như xăm mình, xỏ khuyên, phun xăm thẩm mỹ, đảm bảo kim tiêm và dụng cụ được tiệt trùng theo đúng tiêu chuẩn y khoa.
● Băng kín các vết thương hở, tránh để máu của bản thân tiếp xúc trực tiếp với người khác và ngược lại.
Những thay đổi nhỏ trong thói quen sinh hoạt hằng ngày có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm viêm gan B.
3.4. Kiểm tra sức khỏe định kỳ
Viêm gan B không biểu hiện triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu nhưng lại âm thầm làm tổn thương và suy giảm chức năng gan. Việc khám sức khỏe tổng quát và xét nghiệm tầm soát định kỳ 6 tháng/lần là cách tốt nhất để phát hiện sớm và có phương án xử lý kịp thời.
4. Giải đáp thắc mắc về viêm gan B
Bên cạnh câu hỏi viêm gan B lây qua đường nào, nhiều người vẫn còn không ít băn khoăn xoay quanh khả năng lây nhiễm, di truyền cũng như mức độ nguy hiểm của bệnh. Dưới đây là những thắc mắc thường gặp và lời giải đáp từ các bác sĩ của Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1.
4.1. Viêm gan B có lây qua ăn uống không?
Viêm gan B không lây qua đường ăn uống. Virus viêm gan B không tồn tại và không nhân lên trong đường tiêu hóa, do đó không lây khi dùng chung bát đũa, thức ăn, nước uống hoặc sinh hoạt chung với người mắc bệnh.
Bạn có thể ăn uống, trò chuyện, làm việc, học tập bình thường với người nhiễm viêm gan B mà không lo bị lây bệnh, miễn là không tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của họ.
Việc hiểu đúng điều này giúp hạn chế tâm lý lo sợ, kỳ thị không cần thiết đối với người bệnh viêm gan B.
4.2. Viêm gan B có gây ung thư gan không?
Viêm gan B mạn tính là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ung thư gan. Khi virus HBV tồn tại lâu dài trong cơ thể, nó gây viêm gan kéo dài, làm tổn thương tế bào gan và dẫn đến xơ gan. Trên nền gan xơ, nguy cơ phát triển ung thư gan tăng lên rõ rệt.
Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc viêm gan B đều sẽ bị ung thư gan. Nguy cơ này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tải lượng virus, mức độ viêm gan, thời gian mắc bệnh, lối sống (uống rượu bia, hút thuốc), cũng như việc theo dõi và điều trị đúng cách.
Việc phát hiện sớm, điều trị kháng virus kịp thời và tầm soát ung thư gan định kỳ giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nguy hiểm này.
4.3. Viêm gan B có di truyền thông?
Viêm gan B không phải là bệnh di truyền theo gen, nhưng có thể lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở nếu người mẹ mang virus HBV. Điều này thường khiến nhiều người nhầm lẫn rằng viêm gan B là bệnh di truyền.
Trên thực tế, trẻ không “thừa hưởng” bệnh từ gen của bố mẹ, mà bị nhiễm virus do tiếp xúc với máu và dịch cơ thể của mẹ trong lúc sinh. Nếu được tiêm vắc xin viêm gan B và globulin miễn dịch (HBIG) đúng thời điểm, trẻ hoàn toàn có thể được bảo vệ và không bị nhiễm bệnh. Vì vậy, phụ nữ mang thai nên chủ động xét nghiệm viêm gan B sớm để có kế hoạch phòng ngừa lây truyền cho con hiệu quả.
Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng không phải ai tiếp xúc cũng sẽ bị lây nhiễm nếu hiểu đúng và phòng ngừa đúng cách. Virus viêm gan B chủ yếu lây qua đường máu, từ mẹ sang con và qua đường tình dục, không lây qua ăn uống hay tiếp xúc thông thường.
Việc chủ động tiêm vắc xin viêm gan B, duy trì lối sống lành mạnh, quan hệ tình dục an toàn và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa là chìa khóa quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe gan cho bản thân và cộng đồng.
Bình luận